Strona główna / Edukacja
Ekologia

Ekologia

Wyraz „ekologia” utworzono z greckiego oikos - dom i logos – słowo albo opowieść. Jest to „opowieść o domu” jakiejś żywej istoty. Dom jest tu oczywiście przenośnią i oznacza całość otoczenia organizmu, jego środowisko żywe i nieożywione.

Oikos znaczy również „gospodarstwo” w sensie gospodarstwa wiejskiego, wszystkiego co jest w posiadaniu gospodarza. Więc może ekologia to „opowieść o gospodarstwie” przyrody.

Nazwę „ekologia” zaproponowano na określenie dyscypliny naukowej, która w swoim obecnym kształcie bada wzajemne zależności między żywymi istotami, między nimi a ich środowiskiem żywym i nieożywionym. Jest to więc dziedzina nauki, która snuje zarówno „opowieści o domu” jak i „opowieści o gospodarstwie”.

Słowo świadomość znaczy „przytomność, całkowita jasność zmysłów i rozsądek” oraz wynikające z takiej przytomności właściwe działanie człowieka [1].

Świadomość ekologiczna jest więc to właściwe działanie w obliczu wymogów środowiska, rozumienie mechanizmów jego działania oraz świadomość jego możliwości i ograniczeń. Świadomość ekologiczna koncentruje się przede wszystkim na środowisku przyrodniczym. Mniejsza grupa naukowców uważa, że człowiek żyje nie tylko w środowisku naturalnym, lecz także w społecznym i technicznym. Uważają, że dopiero świadomość ogarniająca wszelkie skomplikowane współzależności świata w którym żyjemy, skłonni są oni nazwać „ekologiczną”. [3]
Świadomość ekologiczna to nie tylko współodczuwanie z każdą żywą istotą, to także codzienne zachowania bez świadomości społecznej niemożliwe. To segregowanie śmieci, które musi być wpojone wychowaniem; to inicjatywy ustawodawcze, których trzeba przestrzegać i uczynić trwałym elementem świadomości społecznej. Wtedy dopiero można będzie mówić o świadomości ekologicznej na skalę masową. Wtedy tylko zdoła owa świadomość odpowiednio posterować ludźmi, by nie niszczyli przyrody ani siebie. Omawiana tu świadomość musi stać się świadomością prawną i obyczajową.
Świadomość ekologiczna jest głównie funkcją ogólniejszej świadomości społecznej. Taka ekologiczna świadomość społeczna potrafi stworzyć wzorce zachowań na tyle atrakcyjne, na tyle silne, że niewielu będzie chętnych do ich łamania, więc można będzie mówić o społeczeństwie ekologicznym jako całości [2].
Na razie mówienie o świadomości społecznej w takim rozumieniu, jakie tu zostało przedstawione, jest nieprawdziwe – zwłaszcza w Polsce. Nie ma u nas świadomości prawa, ani szacunku dla niego. Nie ma silnego instynktu zbiorowego, nie ma pędu do działań ponadjednostkowych.
Najważniejszym zadaniem państwa jest edukacja społeczna – nauka szacunku dla prawa i norm społecznych, wpojona na poziomie na wpół świadomym, a przez to niemożliwym do ominięcia. Gdy fundamenty społeczeństwa – prawo, ponadjednostkowa świadomość człowieka, wysoka etyka, kooperatywność, rozumienie celów większych niż tylko bezpieczeństwo osobiste i przetrwanie – staną się silne i pewne, światopogląd ekologiczny będzie miał szansę się rozpowszechnić. Bo jego podstawowym wymogiem jest właśnie wyczulenie na zbiorowość i cele przez nią realizowane Społeczeństwa bogatych krajów lekcję tę już chyba przerobiły. Dla nas dopiero się ona zaczyna. Przestrogą powinna być dla nas zależność, którą obserwuje się we wszystkich krajach Unii Europejskiej, a mianowicie poziom społecznej świadomości ekologicznej jest najwyższy w państwach, w których w tej chwili praktycznie nie ma już, co chronić (Dania, Holandia), natomiast nad krajami posiadającymi przyrodę rodzimą zdegradowaną w stopniu najmniejszym ciąży groźba „katastrofy ekologicznej” (Portugalia, Polska) [3].

Rodzaje, przyczyny i czynniki powstawania zagrożeń ekologicznych
Na większość zagrożeń ekologicznych nie mamy wpływu. Jednak każdy z nas przyczynia się do zanieczyszczenia środowiska. Miarą zamożności kraju jest ilość samochodów na 100 mieszkańców, kilometry autostrad, ilość miejsc pracy, zapewnienie bezpieczeństwa ekonomicznego. Jednak nie dzieje się to bez negatywnego wpływu na środowisko. Najbardziej dochodowymi działami gospodarki są przemysł energetyczny, chemiczny, samochodowy itp. Zakłady chemiczne, rolnictwo, przemysł spożywczy i inne gałęzie przemysłu konkurują ze sobą. Większość z nich w ostatnich latach wprowadziło nowe technologie w produkcji przemysłowej w połączeniu z oczyszczaniem ścieków i dymów kominowych, co znacznie ograniczyło emisje zanieczyszczeń do wody i powietrza. Te pozytywne zmiany były spowodowane egzekwowaniem obowiązującego ustawodawstwa oraz zmianą mentalności. Przemysł przestał się kojarzyć tylko z produkcją, obecnie produkcja jest ściśle powiązana z ochroną środowiska. Warunki pracy i ochrona zdrowia pracowników w zakładach pracy są pod ścisłą kontrolą, odpowiednich powołanych przez państwo instytucji. Ilość przeprowadzonych kontroli i wydanych decyzji powoduje, że zakłady muszą się dostosować do obowiązujących wymogów prawnych. Praca w zakładach przemysłowych przestaje być głównym zagrożeniem zdrowotnym dla ludzi. W głównej mierze to od świadomości pracowników i kierownictwa zależy, czy będą oni używać odpowiednich zabezpieczeń przed szkodliwymi substancjami.
Świadomość ekologiczna społeczeństwa koncentruje się już nie tylko na miejscu pracy, ważne są także miejsce zamieszkania i wypoczynku. Zakłady pracy znajdują się często w centrum miasta, w bliskim sąsiedztwie domów mieszkalnych. Dlatego narażenie na szkodliwe substancje w miejscu pracy może nie różnić się od narażenia w miejscu zamieszkania.
Ważne jest aby ludzie zaczęli traktować otaczające ich środowisko jako dobro wspólne, by mieli świadomość, że nie ma odwrotu od dalszego rozwoju, wprowadzania nowych technologii. Świadomość ekologiczna społeczeństwa powinna być skierowana na rzeczywiste problemy i zagrożenia. Zadaniem państwa jest kształcić społeczeństwo, wprowadzać przepisy chroniące środowisko i egzekwować je.

Wiedza ekologiczna i jej wykorzystanie w kształceniu, dokształcaniu i doskonaleniu dorosłych
Zagadnienie edukacji dorosłych jest obecnie rozpatrywane w krajach Unii Europejskiej w ramach programowej ogólnej koncepcji edukacyjnej określonej jako tzw. uczenie się przez całe życie. Według definicji zaproponowanej przez UE: „Ta koncepcja uczenia się obejmuje rozwój indywidualny i rozwój cech społecznych we wszystkich formach i wszystkich kontekstach – w systemie formalnym, tj. w szkołach, placówkach kształcenia zawodowego, oraz w ramach szkolenia nieformalnego, a więc w domu i pracy. W tym podejściu uwzględnia się cały system, koncentrując się na standardach wiedzy i umiejętności, które powinni opanować wszyscy, niezależnie od wieku. Podkreśla się w nim potrzebę przygotowywania i zachęcania wszystkich dzieci do nauki przez całe życie już od wczesnego wieku oraz ukierunkowuje działania w taki sposób, by zapewnić odpowiednie możliwości wszystkim pracującym i bezrobotnym, osobom dorosłym, które muszą przekwalifikować się lub podnieść swoje kwalifikacje” [4].
Słowo „edukacja” wywodzi się z języka łacińskiego „educare”, oznacza wprowadzenie z jakiegoś stanu gorszego do lepszego, w odniesieniu do człowieka jest rozumiane jako rozwój, a wiec jego edukacja. Termin edukacja zaczął być stopniowo wypierany w XIX w. przez używanie nazwy rdzennie polskiej „wychowanie”. W potocznym rozumieniu o wychowaniu mówi się głównie w odniesieniu do dzieci i młodzieży, a więc jednostek nie w pełni samodzielnych, które mają zostać przygotowane do życia jako przyszłe osoby dorosłe. Wychowanie jest więc tu rozumiane jako przygotowanie do dorosłości. Jednak potrzeby społeczne i praktyka edukacyjna już dawno ujawniły celowość wychowania również ludzi dorosłych, którzy dzięki niemu uzyskują szansę późniejszego ukierunkowania swojego dalszego rozwoju. [6] 
Kształcenie dorosłych spełnia trzy podstawowe funkcje. Są to funkcje: - wyrównawcza (kompensacyjna), - kształcenia, dokształcania i doskonalenia zawodowego, - oraz zaspokojenia niektórych potrzeb wolnoczasowych ludzi dorosłych.
Funkcję kompensacyjną (uzupełniającą) pełni oświata dorosłych wtedy, gdy wyrównuje ona braki w podstawowym wykształceniu szkolnym ludzi dorosłych. Ma to miejsce np. w szkole podstawowej dla dorosłych.
Drugi obszar zadań oświaty dla dorosłych wiąże się z pełnieniem przez nią funkcji kształcenia, dokształcania i doskonalenia. Dokształcanie polega na uzupełnianiu wiedzy i umiejętności wymaganych np. na określonym stanowisku pracy. Doskonalenie dotyczy osób, które posiadają już kwalifikacje; ma ono na celu aktualizację wiedzy i umiejętności zawodowych, związanych z zajmowanym stanowiskiem, może też oznaczać ściślejszą specjalizację w zawodzie.
Kształcenie dorosłych zaspakaja także potrzeby które nie są związane z aktywnością zawodową. Osoby dorosłe poszukują możliwości wypełnienia posiadanego przez siebie czasu wolnego. Biorą udział w inicjatywach społecznych, spotkaniach ze znanymi osobami, kursach językowych itp. Podejmują edukację dla samej satysfakcji posiadania określonej wiedzy, lub też dla wykorzystania jej w sposób hobbystyczny [5].

Cele i funkcje kształtowania świadomości ekologicznej w kształceniu dorosłych
Pojęcie celu edukacji dorosłych spełnia ważne znaczenie w życiu człowieka dorosłego. Mówimy bowiem o celach edukacyjnych dorosłych jako świadomym procesie kierowania własnym życiem, w konsekwencji własnym rozwojem. Cele edukacyjne mogą więc być elementem składowym ich własnych planów życiowych obejmujących ich indywidualny rozwój. System edukacji ma tylko pomagać ludziom dorosłym w realizacji ich lepszego życia na drodze osobistego rozwoju. Edukacja dorosłych ma pomagać jednostce w odnalezieniu sił i wartości tkwiących w środowisku. Cele edukacji dorosłych można by sprowadzić do kształcenia pełnej osobowości, a przede wszystkim takiej, która chce i potrafi twórczo ustosunkować się do szybkich przemian życia z pożytkiem dla ogółu. Wyróżniamy następujące funkcje edukacji dorosłych: kompensacyjna, emancypacyjna, reorientacyjna, rozwojowa, personalizacyjna, socjalizacyjna, kulturacyjna. Cechami charakterystycznymi tych funkcji są: zapewnienie jednostce niezbędnego zakresu wiedzy pozwalającej realistycznie rozeznać i ocenić własne możliwości rozwojowe (emancypacyjna) po to, aby jednostka mogła nieustannie rozwijać i przebudowywać własne życie we wszystkich płaszczyznach (reorientacyjna) ku osiąganiu nowych kompetencji na miarę własnych aspiracji i możliwości (funkcja rozwojowa). Wśród ważnych funkcji edukacji dorosłych wyróżnia się te, których istotą jest dostarczanie osobie dorosłej niezbędnych podstaw do rozwiązywania problemów dotyczących własnego „ja” (personalizacyjna), jak i pomocy w zakresie praktycznego opanowywania i wykorzystywania świata ukształtowanego przez nowoczesną naukę i technikę (pragmatyzacyjna), a także otwierająca jednostce dostęp do aktywnego uczestnictwa w kulturze (kulturacyjna). W przedstawionych funkcjach edukacji dorosłych zawiera się możliwość aktywnego udziału dorosłych w życiu społecznym, kulturalnym oraz cywilizacyjnym w celu kształtowania własnej indywidualnej tożsamości.
Celem kształtowania świadomości ekologicznej w edukacji dorosłych jest takie przekazanie wiedzy, aby zachowania ekologiczne jednostki stały się jej stylem życia, a ochrona środowiska była dla niej czymś oczywistym w każdej sytuacji. Aby to było możliwe edukacja dorosłych wymaga: indywidualnego podejścia do osoby, przekazania wiedzy w sposób przystępny i nowoczesny, rozwijania i poszerzania indywidualnych zainteresowań słuchacza [5].

Uzasadnienie potrzeby prowadzenia edukacji ekologicznej wśród dorosłych
Szybkie tempo życia, globalizacja powoduje, że człowiek nawet w swoim miejscu zamieszkania czuje się anonimowy. Świat kojarzy mu się z chaosem, niepewnością bytu, ogromną ilością informacji, których część przestała być dla niego zrozumiała.
Szybki postęp w nauce, odkrywanie nowych zagrożeń ekologicznych, które kilka lat temu nie były w ogóle znane powoduje, że w każdym społeczeństwie jest potrzeba edukacji ekologicznej. Każdy dorosły człowiek obserwuje, analizuje otaczający go świat. Od jego wrażliwości zależy, czy czuje się współodpowiedzialnym mieszkańcem ziemi, czy tylko bezmyślnym konsumentem. Potrzeba prowadzenia edukacji ekologicznej wynika stąd, że większość społeczeństwa nie zna obowiązującego prawa, nie wie na czym polega ochrona środowiska, gdyby było inaczej nie byłoby tyle dzikich wysypisk śmieci, odprowadzania nieoczyszczonych ścieków do wód itp.
Prowadzenie edukacji ekologicznej wśród ludzi dorosłych ma za zadanie wytworzyć takie wzorce zachowania aby ochrona środowiska była priorytetem.
Świadomość ekologiczna to zaufanie przede wszystkim do nauki, każda substancja, urządzenie, technologia przed wprowadzeniem na rynek podlega dokładnemu przebadaniu. Badania te przeprowadzają państwowe instytucje (np. PZH), od wyniku tych badań zależy czy dany przedmiot uzyska dopuszczenie do obrotu [5].

Podsumowanie i wnioski
Analizując rzeczywistość jaka nas otacza możemy przyjąć, że człowiek stracił szansę na życie zgodne z naturą około 10 tysięcy lat temu, gdy ze zbieracza i łowcy stał się rolnikiem. Nie oznacza to zgody na bezmyślne niszczenie środowiska, ale też za utopię należy uważać powrót do tzw. natury, która oznacza nie tylko sielski tryb życia, jak sugerują to niektóre organizacje ekologiczne, ale również choroby, głód, które też są elementem środowiska naturalnego. Pojedynczy człowiek ma znikomy wpływ na ochronę środowiska np., mieszkając w bloku nie on decyduje, czym jest ogrzewane jego mieszkanie albo gdzie są odprowadzane ścieki. Ważne dla każdej społeczności jest tworzenie społeczeństwa solidarnego, chętnego podjąć dyskusję na temat ochrony środowiska.
Świadomość ekologiczna to dążenie do doskonałości w kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego, którego celami są:

  • trwała poprawa jakości życia współczesnych i przyszłych pokoleń,
  • gospodarowanie zasobami ekonomicznymi, 
  • kształcenie świadomości w relacji do skali wartości i wybór modelu życia, 
  • gospodarowanie zasobami przyrodniczymi, 
  • gospodarowanie przestrzenią, 
  • sfera moralna.

Celem tworzenia się więzi w społeczeństwie jest współdziałanie w dziedzinie ochrony środowiska, edukacji ekologicznej, społecznej, kulturalnej, ekonomicznej, która prowadzi do poprawy warunków życia.

Spis literatury 
[1] Umiński T., „Ekologia, środowisko, przyroda” WSiP, W-wa 1996; 
[2] Mastalerz P. , „Ekologiczne kłamstwa ekowojowników”, Wydawnictwo Chemiczne, Wrocław 2005; 
[3] www.blog.pl, Peter T., „Świadomość ekologiczna społeczeństwa”; 
[4] Osiecka-Chojanca J., „Kształcenie dorosłych w wybranych krajach Unii Europejskiej”, Kancelaria Sejmu Biuro Studiów i Ekspertyz , 2003; 
[5] Jankowski D., Przyszczypkowski K., Skrzypczak J., „Podstawy edukacji dorosłych”, Wydawnictwo Naukowe, Poznań 2003; 
[6] Turos L., „Andragogika ogólna”, Siedlce 1993.

Realizacja: IntraCOM
O firmie | Jakość | Edukacja | Obsługa Klienta | Oferta | Serwis informacyjny | Kontakt